Met stijgende verbazing merk ik dat, voor zover ik kan nagaan, nog geen enkele ‘weldenkende’ journalist of politiek commentator is ingegaan op de hamvraag: Wie deelt eigenlijk de lakens uit bij de PvdA? Het antwoord zou moeten zijn: de partijleiding, dus partijvoorzitter Liliane Ploumen en fractievoorzitter Mariëtte Hamer. Zij moeten over het gekozen beleid verantwoording afleggen aan de partij en aan de fractie. De dames spelen echter geen enkele rol van betekenis in de discussie. Je zou kunnen tegenwerpen dat zij hun verantwoordelijkheid hebben overgedragen aan de nieuwe lijsttrekker Job Cohen, maar dan rijst de vraag of zij het waren die Cohen namens de partij benaderden, of dat zij slechts hun handtekening bij het kruisje hebben gezet.

Volgens sommigen zou Wouter Bos de strateeg achter de schermen zijn geweest, die zijn aftreden al lang had voorbereid en voorgekookt. Ook dat is onjuist. De goede man – de enige die in 2003 de PvdA echt kon en wilde hervormen – heeft de eer aan zichzelf gehouden, voordat hij door de opstandige fractie zou zijn gewipt. Bos legde de kiem voor de rebellie tijdens de kabinetsformatie van 2007 door toe te staan dat de bekendste en de beste Kamerleden in het kabinet mochten plaatsnemen. Een kardinale fout, want de werkelijke politieke macht zit niet in het kabinet, maar in de Tweede Kamer. Alleen de premier – Lubbers, Kok, Balkenende – kan politiek leider van zijn partij blijven, mits hij een betrouwbare en sterke fractieleider heeft. In 2002-2007 vervulde Maxime Verhagen die rol uitstekend en loyaal.

Door het vertrek van gezaghebbende Kamerleden als Koenders, Albayrak, Wolfson (burgemeester Utrecht) en vooral Frans Timmermans bleef de fractie stuurloos achter. Je kunt het jonge honden als Jeroen Dijsselbloem, Martijn van Dam en Diederik Samsom eigenlijk niet eens kwalijk nemen dat zij het heft in handen namen toen de partij in een onstuitbare val raakte. Zij waren het die Mariette Hamer voortdurend terugfloten en instructies gaven, zij stippelden de linkse koers uit, meedeinend op het anti-Amerikaanse sentiment dat in de jaren voor de komst van Obama wijdverspreid was. Het regeerakkoord had heel wat tijdbommen (opzettelijk?) laten zitten, niet alleen de AOW en het ontslagrecht, maar vooral ook klassiek linkse stokpaardjes als Irak, Uruzgan en de JSF. Op een van deze punten kon de PvdA altijd breken als de tijd er rijp voor was. En zo geschiedde.

Ik kan niet anders dan me afvragen of men het antwoord op de vraag die ik eerder in stuk stel echt niet weet, of dat men het niet wil weten. Aangezien iedere journalist die in 2007 en 2008 door het Kamergebouw wandelde, net als ik kon zien dat wekelijkse onderonsjes plaatsvonden op de kamer van Jeroen Dijsselbloem met Diederik Samsom en Ronald Plasterk, denk ik het laatste.

Laatstgenoemde was de hoop van de jonge garde, maar toen hij toch niet de X-factor bleek te hebben, werd de aandacht verlegd naar buikspreekpop Job Cohen. Wie de kandidatenlijst van de PvdA bekijkt, ziet dat deze drie heren op de hoogste vrij verkiesbare plaatsen staan. Uit electorale en optische redenen moesten zij Albayrak en Hamer voor zich dulden, maar verder niemand.

De intelligente Dijsselbloem wordt wel de Raspoetin van de fractie genoemd, maar toch is hij niet de man die strategisch de lijnen uitzet. Hij is ook te integer voor het politieke machtsspel. Zijn rol is die van fractiesecretaris, die de klappen opvangt. Diederik Samson is gepokt en gemazeld in het activisme en ook in staat om strategisch te denken. Hij is de politieke ‘Macher’ die op 19 mei in de Volkskrant het woord voert over het nieuwe economisch beleid van Job Cohen: “We kregen aanwijzingen van het CPB…” : een zin die op zich al een column waard is!

Analisten breken zich het hoofd over de koerswijziging van de PvdA en zoeken daarbij in de verkeerde richting. Er zijn gewoon geen sociaal-economische redenen voor deze ommezwaai. De enige reden is dat Samson, Plasterk en Dijsselbloem hun droom van regeringsdeelname alleen kunnen verwezenlijken door op te schuiven richting VVD, richting Paars. In de kabinetsformatie zwichten voor de VVD zou onverkoopbaar zijn, vandaar dat de PvdA nu zelf al voorsorteert naar een strakker financieel beleid.

Als communicatieman heb ik respect voor het strategisch inzicht van Samson. De kiezer moet zich realiseren dat een stem op Cohen eigenlijk een stem op de bende van drie is, een groepje dat niet wordt gehinderd door enige economische of bestuurlijke kennis en dat ook geen boodschap heeft aan onze internationale positie (zie Uruzgan).

Tags: Dagelijkse Standaard, job cohen, Mat Herben, Nieuws, politiek, PvdA